“ पक्षामधील बर्ड फ्ल्यु , लक्षणे व उपाय ”

डिजिटल बळीराजा-2    03-Feb-2021
|

ए,_1  H x W: 0
बर्ड फ्ल्यू हा विषाणूजन्य आजार असून तो संसर्गजन्य व घातक असा आहे. हा आजार कोंबडीवर्गीय व बदकवर्गीय पक्षामध्ये आढळतो. या आजाराला एव्हियन इंफ्लूएंझा या नावाने ओळखले जाते.भारतामध्ये या आजाराची नोंद प्रथम २००६ साली महाराष्ट्र गुजरात सिमेवरील असलेल्या नवापुर मध्ये होऊन तब्बल २.५ लाख कोंबड्या मारण्यात आल्या, तसेच ५ लाखापेक्षा जास्त कोंबड्यांची अंडी नष्ट करण्यात आली. आपल्या देशात हा आजार मानसांना झाला आहे हि आजपर्यंत नोंद नाही. हि नोंद फक्त विदेशामध्ये झालेली आढळते.
 
H व N याविषयी थोडक्यात माहिती :-
H म्हणजे हेमाग्युलेटीन होय. याचे १८ प्रकार आहेत.
N म्हणजे न्यूरामीनिडीज होय. याचे देखील ११ प्रकार आहेत.
H व N हे विषाणूचे प्रोटिन स्ट्रेन आहेत. या प्रकारातील H5, H7 व H10 यामुळे माणसांचा मृत्यू होण्यास कारणीभूत ठरत आहेत, आणि याच कारणामुळ H5N9 हा स्ट्रेन मानवासाठी धोकादायक ठरू शकतो.
 
प्रसाराची कारणे :-
• हा आजार विषाणूमुळे होत असल्याकारणाने याचा प्रसार विषाणूमुळेच होतो.
• बाधित पक्षांच्या नाक व डोळ्यामधून होणार्या स्त्रावामधून या आजाराचा प्रसार होतो.
• तोंडामधील लाळेमधून देखील या आजाराचा प्रसार होतो.
• खादय, पाणी याद्वारे देखील आजाराचा प्रसार होतो.
• विष्टेमधून देखील याचा संसर्ग होतो.
• संक्रमित पक्षाने पंख झटकले तरी या आजाराचा विषाणू इतर ठिकाणी पसरतो.
 
लक्षणे :-
• या आजारग्रस्त पक्षांना ताप येतो.
• गळ्यामध्ये सूज येते. व घसा खवखव करतो.
• श्वासोत्सवास घेण्यास त्रास होतो. आणि छातीमध्ये कफ होतो.
• बाधित पक्षांना अतिसार होतो.
• संक्रमित कोंबड्या या अंडी देतात पण अंड्याचे पांढरे कवच लवचिक /नरम असतात.
• डोक्यावरील तुरा हा काळपट निळसर पडतो.
 
उपाय :-
• टॅमीफ्ल्यू नावाच्या गोळ्या यावर प्रभावशाली आहेत.
• रेलेंझा ( Relenza ), रॅपीवब (Rapivab) प्रकारच्या गोळ्या देखील डॉक्टर देतात.
• वरील प्रकारच्या गोळ्या या डॉक्टरांच्या मदतीनेच घ्याव्यात कारण यामुळे दुष्परिणाम देखील होतात.
• मेलेले पक्षी हे खोल खड्ड्यात नेऊन टाकाव्यात व त्यावर चुन्याची पावडर टाकून पुरून टाकाव्यात.
• ज्या भागात याचा संसर्ग झाला आहे त्याच्या सभोवतालच्या १० किमी पर्यंतचा भाग अलर्ट झोन म्हणून घोषित करावा.
 
माणसामध्ये कशाने प्रसार होतो
 संक्रमित कोंबड्यांच्या संपर्कात आल्यास माणसास बाधा होऊ शकते.
 याचे विषाणू हे नाकाद्वारे, डोळयावाटे, तोंडावाटे, लाळेवाटे याचा प्रसार होऊ शकतो.
 बाधित पक्षांचे मांस व अंडे हे कच्चे सेवन केल्यास हा आजार होऊ शकतो.
 
लक्षणे :-
• शरीराचे तापमान हे जास्त होते.
• डोके दुखण्याचा त्रास होतो.
• गळ्यात सूज येते, श्वासोश्वासास अडथळा येतो. घसा देखील खवखव करतो.
• खोकला येतो.
• मळमळ , उलटी सारखा त्रास होतो.
 
उपचार
• संक्रमित कोंबड्यांचा संपर्क टाळला पाहिजे.
• कुक्कुटपालन क्षेत्रास भेट शक्यतो टाळावी.
• मांस व अंडी खाताना / सेवन करताना ते पुर्णपणे नर्जंतुक करूनच, चांगले शिजवूनच सेवन केले पाहिजे.
• या आजाराची व कोरोंना आजाराची लक्षणे यात साम्य असल्यामुळे एस एम एस चा वापर केला पाहिजे म्हणजेच हात हे साबनाने / सानिटायजरने धुतले पाहिजेत, , याचा प्रसार हा नाकावाटे, तोंडावाटे लाळेवाटे होत असल्यामुळे मास्क देखील घातलाच पाहिजे. संक्रमित कोंबड्यांच्या संपर्कात येऊ नये/ संपर्क हा टाळलाच पाहिजे.
वरील लेखाद्वारे या आजाराची माहिती मिळण्यास तसेच कशा पद्धतीने प्रतिबंध केला पाहिजे याविषयी माहिती मिळण्यास मदतच होते.
 
प्रा. के.एल. जगताप
विषय विषेशज्ञ ( पशू संवर्धन व दुग्धशास्त्र)
कृषि विज्ञान केंद्र, खामगाव,