सीताफळाचे बहार व्यवस्थापन

डिजिटल बळीराजा-2    11-Mar-2020
|

custemappel _1  
 
 
उन्हाळी बहार घेण्यासाठी जमिनीच्या मगदरानुसार बागेचे पाणी बंद करून बागेला ताण देणे, छाटणी, मशागत करून नंतर पाणी व खते देणे गरजेचे आहे.
 
जमिनीच्या मगदरानुसार बागेचे पाणी बंद करून बागेला ताण देणे, छाटणी, मशागत करून नंतर पाणी व खते देणे या प्रक्रियेला बहार धरणे असे म्हणतात. उन्हाळी बहार घेण्यासाठी जमिनीच्या मगदूराप्रमाणेच बागेचे पाणी बंद करणे आवश्यक ठरते. जमिनीत 40 ते 45 दिवस बागेचे पाणी बंद करावे. याच काळात म्हणजे जुनी पाने पूर्णपणे गळालेली असताना आणि नवीन पाने येण्याअगोदर छाटणी करून घ्यावी. बहाराची ताण देणे म्हणजेच झाडांना विश्रांती मिळणे महत्वाचे असते.
 
पहिली दोन वर्षे झाडाला आकार देणे :-
 
सीताफळ लागवडीमध्ये झाडांना आकार देणे महत्वाचे असते. सीताफळाचे रोप लावल्यानंतर दीड ते दोन फुटापर्यंत एकाच खोड ठेवावे. नंतर प्रत्येक दीड ते दोन फुटावर फुटीचा शेंडा मारून एका फुटीच्या दोन, दोनच्या चार फांद्या अशा प्रकारे फुटीची संख्या वाढवून झाड डेरेदार वाढवावे. सिंगल फूट दोन फुटाच्या पुढे जाणार नाही याचीसतत दोन वर्षे काळजी घ्यावी.

custemappel _1  
 
झाडाला आधार देणे :
 
आपण सुरवातीलाच झाडाला आकार देणे महत्वाचे असते. रोप लावल्याबरोबर झाडाचे खोड सरळ राहील अशा पद्धतीने बांबूच्या काठीचा आधार देऊन खोड बांधून घ्यावे. खोड बांबूला निबंधात असताना प्लॅस्टिकच्या रुंद पट्टीने बांधावे. जेणेकरून खोडामध्ये बांधलेली दोरी रुतणार नाही. सुरुवातीला आपण खिवड सरळ राहण्याची काळजी घेतली नाही तर नेत्य मान्सून वार्‍यामुळे खोड ईशान्य बाजूला झुकते. आणि दक्षिणायन चालू असताना 90 अंशाच्या कोनामध्ये सूर्याचीऋ किरणे जास्त वेळ राहिल्यामुळे खोडावरील साल जळते. त्यासाठी खोड सरळ असणे अवश्य आहे.
 
बहार छाटणी :
 
सीताफळाच्या झाडाहण्यासाठीची वाढ नियंत्रि रा व उत्तम गुणवत्तेची फळे मिळवण्यासाठी दोन वर्षानंतर बहाराची छाटणी करणे गरजेचे असते.
 
बहार छाटणी करताना खोडावरील दोन फुटापर्यंत फुटी आणि वॉटर शूट काढावे. वाळलेल्या रोगट, दाटी करणार्‍या फांद्यांचा शेंडा मारावा, बारीक फांद्या काढाव्यात, फुले आल्यानंतर येणारी नवीन फूट काढावी जेणेकरून झाडाच्या मधल्या भागात सूर्यप्रकाश मिळेल. सीताफळाच्या झाडाला जोरकस वाढ असेल तर प्रत्येक दीड ते दोन फुटाला फुटीचा शेंडा मारावा अपोआप फूट थांबेपर्यंत हे करत राहावे. यामुळे झाड डेरेदार होते व पसरते. फळांची संख्या चांगली मिळून फळांची वाढही चांगली होते.
छाटणी करतेवेळी पेन्सिल आकारापेक्षा मोठ्या काड्या काढल्यास फळांची संख्या कमी मिळते. मात्र फळांचा आकार त्यामानाने मोठा मिळतो. तर पेन्सिल आकारापेक्षा लहान कड्या ठेवल्यास फळांची संख्या त्यामानाने जास्त मिळते मात्र फळांचा आकार लहान राहतो.

पाण्याचा ताण देणे :
 
सिताफळ लागवडीत पाणी व्यवस्थापन ही अत्यंत महत्वाची बाब आहे. सीताफळाच्या बागेला पानगळीच्या काळात पानी पूर्ण बंद करावे. जातीनुसार पानगळीचा काळ कमी अधिक असतो. झाडाला परिपूर्ण विश्रांती देणे गरजेचे असते. विश्रांतीच्या काळात छाटणी व मशागत व आकार देणे ही कामे करून घ्यावीत असे केल्यास झाडाला भरपुर फुलधारणा होते,

बहार नियोजन :

custemappel _1  
 
बहार धरणे म्हणजे झाडास पुरेशी विश्रांती देवून नंतर एकाच वेळी फलधारणा करून घेणे ही प्रक्रिया नैसर्गिक अथवा कृत्रिम या दोन्ही प्रकाराने होवू शकते. मृग बहारामध्ये पानगळ झाल्यापासून जून- जुलै चा पहिला पाऊस पडेपर्यंत ताण द्यावा. मुख्यत्वे जाती परीत्वे व जमिनीच्या प्रकारानुसार ताण देण्याचा, फळे पक्व होण्याचा कालावधी कमी अधिक होवू शकतो.

प्रदीप साहेबराव गायकवाड 9850897257 
योगेश अनिल गावंकर पी.एच.डी स्कॉलर 9028455204
संदीप भागिनाथ विधाते. सहाय्यक प्राध्यापक, उद्यानविद्या महाविद्यालय नाशिक 
9923973436