हिवाळ्यात घ्यावयाची फळबागांची काळजी

डिजिटल बळीराजा-2    17-Dec-2019
|

Grapes_1  H x W
  
 
कोणत्याही वनस्पतींच्या वाढीवर हवामानाचा कमी जास्त प्रमाणात परिणाम होतच असतो. फळपिकांमध्ये तापमानबदलाचा निश्चित परिणाम होत असून त्याचा पीकवाढीवर अनिष्ट परिणाम होतो. हे टाळण्यासाठी हिवाळ्यात फळबागांची विशेष काळजी कशी घ्यावी याची माहिती फळ बागाईत दारांना असणे आवश्यक आहे. 
 
हिवाळ्यात अतिथंड हवामान, थंडीची लाट, धुके, थंड वारे आणि गारा यामुळे झाडांना इजा होते. अशा प्रतिकूल शीतलहरींमुळे फळझाडांचे नुकसान होते आणि त्यापासून फळझाडांचा बचाव करणे आवश्यक ठरते. अशा प्रतिकूल हवामानात फळझाडांवर होणारा अनिष्ट परिणाम आणि त्यापासून फळझाडांचा बचाव कसा करावा, याची माहिती फळबागायतदारांना असणे आवश्यक आहे.
 
कमी तापमानामुळे झाडांची वाढ मंदावते, जमिनीचे तापमान कमी होते, वनस्पतींच्या पेशी मरतात, फळपिकांमध्ये फळे तडकतात. यामध्ये प्रामुख्याने द्राक्षे, केळी, डाळिंब, बोर, अंजीर, पपई इत्यादी फळपिकांना हे प्रमाण जास्त असते. अशा फळांना योग्य बाजारभाव मिळत नाही. केळी पिकांमध्ये घड बाहेर पडत नाही. रस शोषणार्‍या किडींचा प्रादुर्भाव वाढतो.
 
शीत हवामानामुळे फुले, फळे, पाने, खोड आणि मुळ्या यावर प्रतिकूल परिणाम होतो. अतिशील हवामानात पेशींमधील पाणी गोठून पेशीकणांतील पाणी नष्ट झाल्यामुळे त्या शक्तीहीन होऊन पेशी मरू लागतात. पाणी गोठण्याच्या तापमानात झाडाची पाने, खोड यांच्या पेशींमधील पाणी गोठण्याची प्रतिकारशक्ती ज्या प्रमाणात असेल, त्या प्रमाणात झाडे अशा शीत हवामानाला प्रतिकार करू शकतात. अतिशील तापमानामुळे खोड आणि फांद्या याच्या आतील भाग काळा पडतो आणि ठिसूळ बनतो.
 
रोपवाटिकेतील कोवळी फळझाडे यास बळी पडतात. कोवळी पाने, फूट आणि फांद्या सुकतात, तसेच बेचक्यातील पेशिझाल मरतात आणि झाडांना इजा पोचते. तापमान कमी झाल्यास खोडाच्या सालीला इजा होऊन साल फाटते. कधीकधी ही इजा खाली मुळ्यांपर्यंत पोचते. अशावेळी सालीचा इजा झालेला भाग खरडून जखमेला बोर्डोपेस्ट लावून त्यात बुरशीचा होणारा शिरकाव थांबवता येतो.

Mango_1  H x W: 
 
उष्ण हवामानात वाढणार्‍या फळझाडांच्या मोहराला शीतलहरींमुळे जास्त नुकसान पोचते. आंब्याचा मोहोर जळतो. सदारहित झाडे ही पानगळ होणार्‍या झाडांपेक्षा लवकर आणि जास्त प्रमाणात नाजूक असून, ती थंडीच्या दुष्परिणामांस बळी पडतात. तापमान 2 अंश सें.ग्रे.च्या खाली गेल्यास पपईची वाढ थांबते. फळांची प्रत बिघडते. जास्त थंडीमुळे झाडे मरतात. केळीबाबतीत तपमान 4 ते 5 अंश सें.ग्रे.च्या खाली गेल्यास झाडांची वाढ मंदावते. पाने पिवळी पडतात, केळफूल बाहेर पडत नाही. फळांना चिरा पडतात. द्राक्षवेलीच्या वाढीच्या आणि फुलोर्‍याच्या काळात कडक थंडीचा वाईट परिणाम होतो. द्राक्षाची फळे गळतात, फळांची प्रत खराब होते. द्राक्षाची कोवळी फूट, पाने आणि मणी यांची नासाडी होते. तसेच वेली मरतात संत्रा,मोसंबीत 10 अंश सें.ग्रे.च्या खाली तापमानात वाढ थांबते व फलधारणा होत नाही. डाळिंब व लिंबू फळांची साल तडकते.
 
अशा प्रतिकूल हवामानात फळझाडांवर होणारा अनिष्ट परिणाम टाळण्यासाठी पूर्वदक्षतेचे व थंडी पडल्यास प्रत्यक्ष नियंत्रणाचे खालील उपाय करणे आवश्यक आहे.
 
पूर्वदक्षतेचे उपाय :-
 
1. थंडी, उष्ण तापमान आणि वारा यांच्यापासून संरक्षण करण्याकरिता वार्‍याच्या बाजूने वारा प्रतिबंध झाडांची (सुरू, बोगनवेल, बांबू, घायपात, मलबेरी, शेवगा, शेवरी, खडसरणी, पांगारा, ग्लिरीसिडीया इ.) रांग लावावी.
 
2. बागेच्या सभोवार मध्यम उंच कुंपण घालून झाडांची लागवड करावी. उदा. शेवरी, मेंदी, चिलार, कोयनेल, एरंडी, घायपात इ. झाडांची सतत निगा व छाटणी करावी.
 
3. रब्बी हंगामात मुख्य फळझाडे लहान असल्यास दोन झाडांतील मोकळ्या जागेत, उघड्या जमिनीवर दाट पसरणारी आंतरपिके घ्यावीत. उदा. हरभरा, वाटणा, घेवडा, पानकोबी, फुलकोबी, मूग, मटकी इ.
 
4. केळी, पपई व पानवेलीभोवती दाट शेवरी लावावी.
 
5. केळीची लागवड, केळफुल कडक थंडीत बाहेर पडणार नाही अशी दक्षता घेऊनच करावी.
 
प्रत्यक्ष नियंत्रणाचे उपाय :-
 
1. सध्या विविध वर्तमानपत्रे, आकाशवाणी, दूरदर्शन इ. प्रसार माध्यमांतून हवामानाविषयी प्रसिद्धी दिली जाते. कडक थंडी किंवा थंडीची लाट येणार, अशी सूचना मिळाल्यास खालील उपाययोजना करावी.
 
2. फळझाडांच्या ओळीत किंवा बांधावर पहाटेच्या वेळी मध्यम ओलसर पालापाचोळा पेटवून धूर करावा. त्यात दगडी कोळसा, रबरी जुन्या वस्तू, टायर, ओली लाकडे त्यात टाकून धूर व उष्णता रात्रभर मिळेल असे पाहावे किंवा      खराब क्रूड ऑइल जाळून धूर करून वलय करावे.
 
3. बागेस रात्री पाणी द्यावे, यामुळे जमिनीचे तापमान वाढते व पर्यायाने बागेतील तापमानवाढीस मदत होते.
 
4. थंडीची लाट येणार, हे लक्षात येताच सायंकाळी फळझाडांना विहिरीचे हलके पाणी द्यावे. विहिरीच्या पाण्याचे तापमान कालव्याच्या पाण्यापेक्षा थोडे जास्त असते. अशी ओली जमीन लवकर थंड होत नाही.
 
5. झाडांच्या खोडापाशी व आळ्यात गवत, कडबा पाचोळा, गव्हाचे तूस इ. आवरण घालावे.
 
Banana_1  H x W 
 
6. केळीच्या बागेस रात्रीच्या वेळी पाणी द्यावे व 100 ग्रॅम मूरेट ऑफ पोटॅश प्रतिझाड द्यावे. केळीच्या घडाभोवती व खोडाभोवती  त्याच झाडांची पाने गुंडाळावीत.

Grapes_1  H x W 
 
7. द्राक्षबागेस सभोवती गोणपाट किंवा इतर कापडांचे पडदे लावावेत, याचा उपयोग बागेत थंड हवेची लाट अडवली जाते.
 
               Fruit Garden_1   
 
8. डाळिंबाची फळे तडकू नयेत म्हणून पाणी नियमित द्यावे. बागेचे थंडीपासून संरक्षण, तसेच 0.2 टक्के बोरॅक्सची फवारणी  करावी.
 
9. रोपवाटिकेतील रोपे, कलमे, रोपांचे वाफे यावर रात्री आच्छादन घालावे व सकाळी ते काढावे. त्यासाठी तुराटी, कडबा यांचे  तट्टे, काळे प्लॅस्टिक, पोती यांचा उपयोग करावा.
 
10. पालाशयुक्त वरखत किंवा राख खत म्हणून दिल्यास झाडांची जल व अन्नद्रव्य शोषणाची आणि वहनाची क्षमता वाढून पेशींचा काटकपणा वाढतो.
 
अशाप्रकारे फळझाडांचे कडक थंडीपासून संरक्षण करून संभाव्य नुकसान टाळावे.
 
 
 
 
 
डॉ. राहुल कडू, क. सं. स.
श्री. अण्णासाहेब मरकड, कृषी सहायक
डॉ. आदिनाथ ताकटे, मो. 9404032389
प्रभारी अधिकारी,
मध्यवर्ती रोपवाटिका (बियाणे विभाग)
महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, राहुरी
02426-243338