जोडधंदे व पशुपालन

भात प्रक्रिया उद्योग

पारंपारीक पद्धतीने भात उत्पादन घेऊन तांदूळ म्हणून विकण्यापेक्षा शेतकर्याला भातास विविध प्रकारच्या प्रक्रिया करून त्यापासून विविध पदार्थ करणे आर्थिकदृष्ट्या अधिक फायदेशीर कसे ंठरते व शेतमालाचे मूल्यवर्धन करणे कसे गरजेचे आहे या विषयी माहितीचा समावेश या लेखात केला आहे...

शेळीपालन : शेती पूरक व्यवसाय

कोकणची भौगोलिक परिस्थिती महाराष्ट्राच्या इतर विभागाच्या तुलनेत अतिशय वेगळी असून पशुव्यवसायामध्ये शेळीपालन हा व्यवसाय शेतकर्‍यास खात्रीशीर उत्पन्न मिळवून देणारा व्यवसाय आहे. कोकणातील शेळ्यांची सद्यस्थिती, निवड पद्धत, गोठ्यातील व्यवस्थापन, आहार व्यवस्थापन व लसीकरण संबंधीची विस्तृत माहीती या लेखात वाचावयास मिळणार आहे. ..

मासळींपासून विविध मूल्यवर्धित पदार्थांची निर्मिती

महाराष्ट्राच्या सागरी उत्पादनापैकी जवळपास 30 टक्के उत्पन्न हे कमी किमतीच्या मासळीचे आहे. या कमी किंमतीच्या मासळीमध्ये राणी मासा, ढोमा मासा, बळा, चोर-बोंबिल इ. माशांचा समावेश होतो...

शेळीपालन - कमी खर्चातील व्यवसाय

शेळीपालन व्यवसायाचे व्यवस्थापन योग्य पद्धतीने केल्यास कमी खर्चात व कालावधीत योग्य नफा कसा मिळेल या संबंधीची माहिती या लेखात सादर केली आहे...

मधुमक्षिकापालन उद्योग एक शेतीस पूरक व्यवसाय

मधमाशांनी कोणत्या पिकांना लाभ होतो, मधमाशापालनाची सुरुवात व त्याची गरज, मधमाशांचे खाद्य व उद्योगासाठी आवश्यक साधन सामुग्री या विषयाची महत्वाची माहिती या लेखात वाचावयास मिळणार आहे...

क्षारपड जमिनीतील गोड्या पाण्यातील व्हाईट लेग -(लिटोपिनीयस वन्नामी) कोळंबी संवर्धन

क्षारपड जागेचा पारंपारिक शेती न करता मत्स्यपालन उत्पन्नाच्या विविधतेसाठी उपयोग करणारी संधी उपलब्ध असून कोळंबीचे संवर्धन, व्यवस्थापन व उत्पादन कसे करावे या विषयाची माहिती या लेखात वाचावयास मिळणार आहे...

यंत्राद्वारे दुग्धजन्य पदार्थ निर्मिती

घरगुती स्तरावर दुग्धजन्य पदार्थाच्या निर्मितीसाठी लागणारी विविध यंत्रांची संक्षिप्त माहिती या लेखात दिली आहे...

सीताफळ प्रक्रियेसाठीच्या संधी

हंगामात भरपूर सीताफळांचे उत्पादन होते त्या वेळी त्यांचे दर कोसळतात व उत्पादकांचे नुकसान होते. अशावेळी आपण फळांच्या गरापासून प्रक्रियायुक्त पदार्थ तयार करून ठेवल्यास बाजारातील फळांचे दर स्थिर राखण्यास मदत होऊन आर्थिक फायदाही होतो. त्याचबरोबर फळांचा आस्वाद आपणास वर्षभर घेता येईल...

पपई प्रक्रियेतून शाश्वत नफा

काढणीपश्चात पपईची प्रक्रिया करून त्यापासून अनेकविध मूल्यवर्धित पदार्थ फारच कमी प्रमाणात बनविण्यात येतात, परंतु अलीकडच्या काळात बाजारात पपईची वाढलेली आवक परिणामी घसरलेले दर बघता उत्तम पोषणूमल्य आणि औषधी गुणधर्म असलेल्या या फळाचे मूल्यवर्धन करून निश्चितच शाश्वत नफा मिळवता येऊ शकेल...

पेरूपासून विविध प्रक्रियायुक्त पदार्थ

स्थानिक बाजारपेठेत पेरूची आवक जास्त झाली की दर कोसळतात. अशा परिस्थितीत शेतकर्यांनी पेरूपासून विविध प्रक्रियायुक्त पदार्थ तयार केल्यास त्यांचे होणारे नुकसान कमी होईल व अशा उद्योगातून रोजगारनिर्मिती होऊ न आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर ठरणार आहे. ..

करवंदापासून प्रक्रियायुक्त पदार्थनिर्मिती

करवंदाच्या फळामध्ये औषधी गुणधर्म व आहाराच्या दृष्टीने जीवनसत्व ड घटक विपुल प्रमाणात असल्याने या दुर्लक्षित असलेल्या फळास अनन्य साधारण महत्व असून त्यापासून तयार केलेल्या पदार्थांना स्थानिक तसेच इतर बाजारपेठेत चांगली मागणी आहे. यासाठी कच्च्या फळांपासून विविध पदार्थ कसे करावे या विषयी सखोल माहितीचा समावेश या लेखात केला आहे...

फळप्रक्रिया उद्योग : काळाची गरज

फळ प्रक्रिया उद्योगाची गरज, महत्व, दुर्लक्षीत फळावरील प्रक्रीयाची संधी व प्रक्रियायुक्त पदार्थाaची घ्यावयाची काळजी या विषयाची विस्तृत माहितीचा समावेश या लेखात केला आहे...

घरच्या घरी सुग्रास म्हणजे जनावरांसाठी खुराक मिश्रण

खुराक मिश्रणात विविध खाद्य घटकांतील अन्नघटकांचा विचार करून ते खनिज मिश्रण एकत्र करून पशुखाद्य तयार करणे आवश्यक असते. संतुलित खाद्य मिश्रण तयार करताना अनेक खाद्यघटकांचा विचार करणे आवश्यक असते. त्याचप्रमाणे संतुलित खुराक मिश्रणाचे फायदे, वापरायचे खाद्यघटक व खुराक मिश्रणे याची सविस्तर माहिती या लेखात वाचण्यास मिळणार आहे...

चिकू फळप्रक्रिया

चिकू फळ हे अल्पायुषी असल्यामुळे या फळाची आवक जास्त झाल्यास त्याचे अतोनात नुकसान होते. चिकू फळावर प्रक्रिया करून त्यांचे नुकसान टाळता येणे शक्य आहे. चिकू फळांचे विविध पदार्थ कसे तयार करावेत याबाबतची माहिती या लेखात दिली आहे. ..

केळीपासून प्रक्रिया मूल्यवर्धनाचा उत्तम पर्याय

वर्षभर उपलब्ध असणारे, बिया नसलेली आणि सहज निघणारे हे फळ प्रक्रिया उद्योगाच्या दृष्टीने आवश्यक आहे. प्रक्रियेमुळे तयार होणार्या मूल्यवर्धित उत्पादनांना चांगली मागणी असल्याने उत्पादकांचा आर्थिक स्तर उंचविण्यास मदत होते...

कवठ

कवठ फार थोड्या प्रमाणात खाण्यासाठी वापरले जाते. त्यामुळे भक्कम बाजारपेठ मिळत नाही. जर या फळापासून नानाविध पदार्थ तयार केल्यास चांगला बाजारभाव वाढून आर्थिक उत्पन्नही वाढू शकते...

डाळिंब प्रक्रिया उद्योग व औषधी उपयोग

या लेखात डाळींबापासून विविध पदार्थ कसे करावे या विषयी सखोल माहितीचा समावेश केला आहे...

बंदीस्त शेळीपालन

या लेखात बंदीस्त शेळीपालनसाठी महत्वाच्या बाबी, आर्थिकदृष्ट्या किफायतशीर होण्याची कारणे या संबंधीची माहिती सादर केली आहे...

प्रक्रियेद्वारे अंजीर फळाचे मूल्यवर्धन

अंजीर फळामध्ये आहारमूल्याबरोबरच औषधी गुणधर्मही चांगले असल्याने त्यापासून तयार केलेल्या पदार्थांना विशेष महत्त्व आहे. ज्यावेळी बाजारात फळांची आवक जास्त होते त्यावेळी त्यांचे दर कोसळतात, अशावेळी त्यापासून विविध प्रक्रियायुक्त पदार्थ तयार केल्यास, होणारे शेतकर्यांचे नुकसान काही प्रमाणात कमी करता येईल...

दुधावर प्रक्रिया करून तयार होणारे प्रमुख पदार्थ

दुधावर प्रक्रिया करून तयार होणारे प्रमुख पदार्थ..

शोभिवंत मत्स्यपालन : एक व्यवसाय

रंगीत शोभिवंत माशांविषयी जास्तीत जास्त लोकांना निर्माण झालेली आवड त्यामुळे माशांच्या या व्यापारात दरवर्षी 10 टक्के वाढ होत आहे. देशात तसेच देशाबाहेर या व्यवसायात झपाट्याने वाढ होत आहे. त्यामुळेच बेरोजगार युवक तसेच महिला बचत गटांनी हा व्यवसाय करणे फायद्याचे ठरते...

शेततळ्यामधील मत्स्यशेती

शेततळ्याचा वापर मत्स्यशेतीसाठी अतिशय उपयुक्त ठरला असून शेतकरी बांधवांना शेततळ्यामध्ये मत्स्यशेती करून अर्थिक नफा मिळवता येणे शक्य झाले आहे...

मूल्यवर्धित दुग्धजन्य पदार्थ : शेतकर्यांच्या समृद्धीचे साधन

भारतात दुधाचा वापर प्रामुख्याने पारंपरिक दुग्धजन्य पदार्थ उदाहणार्थ पनीर,़ श्रीखंड, तूप, खवा, छन्ना, दही इत्यादी तयार करण्यासाठी होतो, परंतु अलीकडे शहरी भागांमध्ये पाश्चिमात्य दुग्धपदार्थ उदाहणार्थ बटर, चीज, आईस्क्रिम इत्यादी वापरण्याचे प्रमाण वाढत आहे. ग्राहकांचा मूल्यवर्धित दुग्धउत्पादनाकडील वाढता कल दुग्धव्यवसायाला चालना देणारा होईल...

शेत तलाव/बोडीमध्ये प्रमुख कार्प मत्स्यबीजनिर्मिती - रोजगाराची एक सुवर्णसंधी

मत्स्यबीजनिर्मिती हा एक उत्तम असा रोजगार निर्माण करून देणारा व्यवसाय असून त्याकरिता असणार्या महत्त्वाच्या बाबींचा ऊहापोह या लेखात केला आहे...

दुग्ध व्यवसायामध्ये - हिरव्या चार्याचे महत्व

ज्या दुग्ध व्यवसायिकाकडे लागवडीयोग्य जमीन आहे त्यांनी आपल्या गोठ्यातील जनावरांच्या हिरव्या चार्याच्या गरजेप्रमाणे वर्षभर हिरवा चारा उत्पादन कसे घ्यावे या माहितीचा समावेश या लेखात केला आहे. पशूपोषणामध्ये हिरवा चारा उत्पादन हा एक महत्वपूर्ण भाग आहे. ज्या दुग्ध व्यवसायिकाकडे लागवडीयोग्य जमीन आहे त्यांनी आपल्या गोठ्यातील जनावरांच्या हिरव्या चार्याच्या गरजेप्रमाणे वर्षभर हिरवा चारा उत्पादन करावे. ..

सॉर्टेड सिनेम कार्यक्रमाच्या अंतर्गत (, BAIF Pune ) वासराचे लिंगनिर्धारित रेत वासराचे लिंगनिर्धारित बायफ, सॉर्टेडसिनेम कार्यक्रम

सॉर्टेड सिमेनचा वापर केल्यामुळे कालवडीच्या जन्माचे प्रमाण वाढल्यामुळे कळपाची वाढ झपाट्याने होत असून किफायतशीर दूध उत्पादन क्षेत्रात जलद वाढ होण्यास मदत होते. ..

जातीवंत जनावरांची निवड व पैदास

दुग्धव्यवसायात भरपूर दूध उत्पादन करण्यासाठी चांगल्या जातीवंत दुधाळ जनावरांची निवड करणे गरजेचे आहे. भरपूर दूध उत्पादन हा आनुवंशिक गुणधर्म आहे. जातिवंत जनावरात तो हमखास आढळतो म्हणून अधिक दुधासाठी जातीवंत जनावरांची निवड करणे महत्वाचे आहे. ..

कुक्कुटपालनात हवामानानुसार करा बदल

कोंबड्यामध्ये वातावरणाशी जुळवून घेण्याची प्रादेशिक हवामानाशी समरूप होण्याची क्षमता जास्त असते.काही जाती या बदलत्या हवामानाला अधिक प्रमाणात जुळवून घेणार्‍या असतात तर काही जाती अल्प प्रमाणात स्थानिक वातावरणाशी एकरूप होतात. यासाठी वाढत्या तापमानाचा परिणाम आणि त्यावर उपाययोजना संबंधीची माहिती या लेखात दिली आहे. ..

स्वच्छ दूध निर्मिती व दुधाळ जनावरांच्या आहारामध्ये बायपास फ्याट मिश्रणाचे महत्व ;

स्वच्छ दूध निर्मितीसाठी उपाय आणि बायपास फ्याट म्हणजे काय, त्याची तयारी व देण्याची योग्य वेळ, प्रमाण आणि खाऊ घालण्याच्या पद्धती या संबंधी माहितीचा समावेश या लेखात केला आहे. ..

यशोगाथा : मधमाशीपालन उद्योग

डहाणू जिल्हा. पालघर येथील राजू मंडल यांचे नाव पंचक्रोशीत उत्तम मधमाशीपालक म्हणून घेतले जाते. वयाच्या पंधराव्या वर्षापासून आपल्या वडिलांसोबत त्यांनी सातेरी मधमाशीपालनाची आवड जोपासली. घोलवड येथील नोकरी सांभाळून ते हा व्यवसाय मोठ्या कुशलतेने सांभाळतात. ..

शेळीपालन करताना...

आपल्याला शेळीपालन का करायचे आहे व कोणत्या प्रकारच्या शेळीपालनातून अधिक उत्पन्न मिळेल आणि त्यानुसार शेड बांधणी, चारा व्यवस्थापन, शेळ्यांचे व्यवस्थापन व विक्री कशी करावी या संबंधीची माहिती या लेखात सादर केली आहे...

घरच्या घरी सुग्रास म्हणजे घरच्या घरी जनावरांसाठी खुराक मिश्रण

पशुपालन व्यवसायात खाद्यावरचा खर्च 60-60% इतका असतो. यात पशुपालकाचा मुख्य खर्च खुराकावर होतो. खुराक मिश्रणात विविध खाद्य घटकातील अन्न घटकाचा विचार करून ते खनिज मिश्रण एकत्र करून पशुखाद्य तयार करणे आवश्यक असते. संतुलित खाद्य मिश्रण तयार करताना अनेक खाद्य घटकांचा विचार करणे आवश्यक आहे...

मत्स्यालयबांधणी व शोभिवंत माश्यांचे पालन : एक उदयोन्मुख व्यवसाय

शोभिवंत मासेपालन व संवर्धन याकडे आता स्वयंरोजगाराचे साधन म्हणून पहिले जाते. या व्यवसायाचा महत्त्वाचा फायदा म्हणजे हा व्यवसाय कमीत कमी भांडवलात व सहजपणे करू शकतात...

दुधाळ जनावरांच्या आहाराचे नियोजन

दुधाळ जनावरांच्या आहाराच्या संबंधी महत्वाच्या बाबी, प्रकार, गरज, समतोल खुराक व दुभत्या जनावरांचे संवर्धन कसे करावे या संबंधीची माहितीचा समावेश या लेखात केला आहे...

मधमाश्या पाळण्यास योग्य क्षेत्र

मधुबनाची जागा योग्य असेल तरच मधोत्पादन भरपूर मिळते. या संबंधी माहिती या लेखात सादर केली आहे. ..

एकात्मिक पीकपद्धती शेतीपूरक उद्योगास व्यवसायाची जोड

शेती व्यवस्थापनामध्ये केलेले बदल एकूण क्षेत्रापैकी 50 % क्षेत्रामध्ये शाश्वत उत्पन्न देणारे वार्षिक पीक 25% क्षेत्रावरती नियमित उत्पन्न देणारे बहुवार्षिक पीक आणि उर्वरित 25% क्षेत्रावर नियमित उत्पन्न देणारे भाजीपाला देणारे पीक व चारापिके (डेयरी उद्योगासाठी) ..

कोकणची नारळ उद्योगाकडे वाटचाल

नारळापासून एकच व्यवसाय सुरू करण्यापेक्षा हे विविध व्यवसाय एकत्रितपणे एकात्मिक पद्धतीने केल्यास नारळाचा खराखुरा उपयोग होईल. ..

मधमाशीपालन व्यवस्थापन

मधमाशीपालन हा एक वैशिष्ट्यपूर्ण वन-कृषीआधारित उद्योग आहे. यात मधमाश्या त्यांच्या खाद्यासाठी (पुष्परस-पराग) फुलणार्‍या वनस्पतीवर अवलंबून असतात. ..

पशु आहार : स्मार्ट किसान

गाई, म्हशींचा आहार पूरक व संतुलित असावा. प्रत्येक गाई, म्हशीला शरीर वजनाच्या 2.5 ते 3 टक्के कोरडे घटक आवश्यक असतात...

भविष्यकाळातील कुक्कुटपालन व्हेज/नॉनव्हेज आणि नॉनव्हेजसारखे व्हेज

आम्ही व्हिवा फूड्सच्या माध्यमातून सोयाबीनचे एकमेवाद्वितीय असे खाद्यपदार्थ बनवतो. उदा. सोयाबीनची कॉफी. जगाच्या पुढे दोन पावले राहण्यासाठी त्या त्या क्षेत्रातील संशोधन व विक्रीची माहिती गोळा करताना ही जी माहिती मिळाली आहे ती अनेकांना अनेक दृष्टिकोनातून उपयुक्त ठरेल...

शेतकर्‍यांचे दुप्पट शेती उत्पादनवाढीसाठी मधमाश्यांचे योगदान महत्त्वाचे

नुकतेच केंद्र सरकारने अर्थसंकल्पात शेतीसाठीची तरतूद दुप्पट प्रमाणात केली असून, वर्ष 2022 पर्यंत शेतकर्‍यांच्या उत्पन्नात दुप्पट वाढ करण्याचे लक्ष्य ठेवल्याचे प्रतिपादन भारताचे पंतप्रधान मा. नरेंद्र मोदींनी केले आहे. ..

हिवाळ्यात घ्यावी जनावरांची काळजी

उन्हाळा, हिवाळा, पावसाळा अश्या प्रत्येक ऋतूमध्ये जनावरांच्या समस्या वेगवेगळ्या असतात त्याचप्रमाणे हिवाळ्यात सुद्धा जनावरांच्या शरीरावर त्याचे विपरीत परिणाम दिसून येतात. हे टाळण्यासाठी हवामानानुसार जनावरांच्या व्यवस्थापनामध्ये बदल करणे गरजेचे असते...

कार्यक्षम गुळ प्रक्रिया यंत्राची निर्मिती

2019 मध्ये महात्मा गांधींची 150 वी जन्म शताब्दी साजरी करीत आहोत. गांधींजी हे ग्रामीण उद्योगांची खंदे पुरस्कर्ते होते. त्यांनी आपले मौलीक विचार ‘हरिजन’ या मासिकाद्वारे लोकांपुढे वारंवार मांडले. अशाच एका लेखात गांधींजीनी साखर आणि गुळाची तुलना केली असून, ‘ साखरेच्या तुलनेत गुळ हा अधिक प्रमाणात पोष्टीक, सात्वीक आहे. त्यामुळे गुळ बनविणे (गुर्हाळ घर) महत्वाचा लघुउद्योग असून त्याचे सबलीकरण महत्वाचे आहे असे म्हटले होते...

मधमाश्या पालनाची मूलभूत गरज, उपयुक्त वनस्पती संवर्धन

मोहोळातील मधमाश्यांच्या, राणी, नर व कामकरी माशांच्या संगोपनासाठी या दोन्ही अन्नघटकांची गरज खूप महत्त्वाची ठरते. त्यामुळे त्यांना उपयोगी पडणार्‍या वनस्पतींची लागवड व संवर्धन अत्यावश्यक आहे. वनस्पतींचे नाव, फुलण्याचा काळ, पुष्परस व परागकणांसाठीची उपयुक्तता, वृक्ष लागवडीचा हंगाम, उपलब्धतेचे भौगोलिक क्षेत्र, अशी सर्वांगीण माहिती या लेखात वाचायला मिळेल...

शेततळ्यात आधुनिक तंत्राव्दारे मत्स्यसंवर्धन

आपल्याला मत्स्यशेती मध्ये भारतीय प्रमुख कार्प माशासोबतच गवत्या, चंदेऱ्या व परदेशी सायप्रिनस माशाबाबत माहिती आहे. आजपर्यंत व्यावसायिकदृष्टया या माशांची शेती आपण केली व करीत आहोत...

देशी गाईचे महत्त्व

पंचगव्याचा शेतीसाठी खूप उपयोग आहे. वृक्ष आयुर्वेद भागात याचे वर्णन आहे. आधुनिक कृषितज्ज्ञांनीही यावर खूप प्रयोग केले आहेत. गोमूत्र व कडुलिंबाच्या पानांपासून बनविलेले औषध कीटकनाशक व मच्छर प्रतिबंधक आहे...

उन्हाळ्यात यशस्वी पशुसंगोपनाची त्रिसूत्री

उन्हाळ्यामुळे जनावरे चारा कमी खातात आणि अधिक पाणी पित असल्यामुळे रवंथ कमी होऊन अपचन.....

ऊसपाचटापासून गांडूळखतनिर्मिती व फायदे

गांडूळखताच्या वापरामुळे जमिनीची सुपीकता पातळी चांगल्या प्रमाणात वाढते. पिकास समतोल व चौरस आहार मिळतो, तसेच रासायनिक खतांवर पूर्ण अवलंबून न राहता स्वयंपूर्ण होण्याच्या दृष्टीने गांडूळखत फायदेशीर आहे. पाचटापासून गांडूळखत निर्माण करण्याची पद्धत.....

भारतीय गोवंशाचे शास्त्रीय संवर्धन करा

भारतीय गोवंशाचे शास्त्रीय संवर्धन कशा प्रकारे करावे आणि ते कसे फायदेशीर आहे, ह्या विषयी विस्तृत माहिती या लेखात वाचावयास मिळणार आहे...

कोकणकन्याळ : शेळीपालकांना वरदान

डॉ. बा.सा.को.कृ. विद्यापीठाने प्रसारित केलेली कोकण कन्याळ शेळी मुख्यत: मांस उत्पादनासाठी कोकण विभागासाठी शिफारस करण्यात आलेली आहे. या शेळीचे मुख्य गुणधर्म व वैशिष्टये या लेखात सादर केली आहे...

कोकणकन्याळ-शेळीपालकांना वरदान

कोकणातील अति पर्जन्यमान व उण दमट हवामानाच्या भूप्रदेशासाठी योग्य अशी शेळीची जात स्थानिक शेळयांच्या कळपातून सर्वेक्षण करून निशिचत केलेल्या गुणधर्माच्या आधारे अधिक उत्पादनक्षमतेसाठी निवडलेल्या शेळयांमध्ये सुधारणा करून ‘कोकणकन्याळ’ ही नविन सुधारीत शेळीची जात डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषि विद्यापीठाने 2010 साली प्रसारित केली आहे...